Japon Akasyası (Styphnolobium japonicum) Florası ve Arıcılık Analizi: Yaz Ortasının Kent Ağacı

Hızlı Bakış

1. Sistematik: Baklagillerin Doğu Asyalı Ağacı

Japon akasyası, baklagiller (Fabaceae) familyasına aittir. Eski kaynaklarda Sophora japonica adıyla geçer; güncel sınıflandırmada Styphnolobium japonicum olarak kabul edilir. Adında "Japon" geçse de kökeni Çin ve Kore'dir.

Halk arasında "akasya" denilen ağaç, mayısta açan ve ünlü akasya balını veren Robinia pseudoacacia'dır. Japon akasyası ise ondan iki ay kadar sonra açar. İki ağaç da baklagillerden olduğu için yaprakları ve çiçek salkımları birbirine benzer; ancak Japon akasyasının dalları dikensizdir.

2. Morfoloji: Krem Rengi Çiçek Salkımları

Japon akasyası orta ya da büyük boylu, geniş ve yuvarlak taçlı bir ağaçtır. Yaprakları tüysü bileşiktir. Çiçekleri küçük, krem ya da sarımsı beyaz renklidir; dalların ucunda büyük, dik salkımlar halinde açar.

Çiçekler baklagillere özgü kelebek biçimindedir. Nektar, çiçeğin tabanında bulunur ve arı tarafından alınabilir. Çiçeklenme döneminde ağacın altı, dökülen çiçeklerle krem rengine bürünür. Çiçeklenmenin ardından, boğumlu, fasulyeye benzeyen yeşil baklalar oluşur.

Çiçeklenme birkaç hafta sürebilir. Ağaçlar yaşlandıkça çiçek miktarı artar; genç ağaçlar ise ilk yıllarda az çiçek açar ya da hiç açmaz.

3. Yayılış ve Yetiştirme Alanları

Japon akasyası Türkiye'de doğal olarak yetişmez. Kuraklığa, kent koşullarına ve hava kirliliğine dayanıklı olması nedeniyle pek çok kentte park, bahçe ve yol ağacı olarak dikilmiştir. İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa gibi büyük kentlerde, cadde ve parklarda sıkça görülür.

Kentlerde arıcılık yapanlar ya da kovanlarını kent çevresinde tutanlar için Japon akasyası, yaz ortasının en önemli kaynaklarından biri olabilir. Bu dönemde kentlerdeki ıhlamurlar çiçeklenmesini bitirmiştir; Japon akasyası bu boşluğu doldurur.

Bölgenizdeki arı bitkilerini görmek için Türkiye Arıcılık Flora Haritası'na göz atabilirsiniz.

4. Fizyoloji: Yaz Kıtlığında Nektar

Japon akasyası, böceklerle tozlaşan bir ağaçtır ve çiçekleri nektar salgılar. Dünya bal kaynaklarını derleyen kaynaklarda bu ağaç, yaz ortasında açan ve özellikle diğer kaynakların azaldığı dönemde arılar için önemli olan ağaçlar arasında sayılır; kökeni olan Doğu Asya'da ve yaygın olarak dikildiği bazı Avrupa ülkelerinde bal kaynağı olarak bilinir (Crane ve ark., 1984).

Nektar salgısını etkileyen başlıca etkenler:

• Sıcaklık ve kuraklık: Yaz ortasının sıcak ve kurak günlerinde nektar salgısı azalabilir; sulanan park ağaçları bu açıdan daha avantajlıdır.
• Ağaç yaşı: Yaşlı ve büyük ağaçlar çok daha bol çiçek açar.
• Günün saati: Sıcak günlerde arılar sabah ve akşamüstü saatlerinde daha yoğun çalışır.
• Budama: Yoğun budanan yol ağaçları daha az çiçek açabilir.

5. Arı ve Koloni Açısından Japon Akasyası

Yaz ortası, pek çok bölgede ilkbahar ve yaz başı akımlarının bittiği, sonbahar kaynaklarının ise henüz başlamadığı bir kıtlık dönemidir. Bu dönemde kolonilerde yavru yetiştirme yavaşlar, yağmacılık artar ve koloniler depoladıkları balı tüketmeye başlar. Japon akasyası, bu dönemde kolonilere nektar ve polen sağlayarak yavru yetiştirmenin sürmesine katkı verebilir.

Kentlerde ve kent çevresinde bulunan arılıklar için Japon akasyası, ıhlamurun ardından gelen ve yaz akımını uzatan bir kaynak olabilir.

Japon akasyası Türkiye'de geniş alanlar oluşturmadığı için tek çiçek bal üretimine genellikle yetmez. Gelen nektar çoğunlukla koloninin yaz dönemini rahat geçirmesine ve yaz karışık ballarına katkı verir.

Kentsel arıcılıkta kovan sayısının çevredeki kaynaklarla dengeli olması önemlidir. Az sayıda kaynağa çok sayıda kovan düştüğünde, Japon akasyası gibi değerli bir kaynak bile kolonilerin ihtiyacını karşılamayabilir.

Japon akasyasının çiçeklenme takvimi, kentlerdeki diğer ağaçlarla birlikte düşünüldüğünde daha anlamlı hale gelir. Kentlerde ilkbaharda erguvan, meyve ağaçları ve akçaağaçlar, mayısta akasya, haziranda ıhlamur açar. Temmuz ve ağustosta ise Japon akasyası bu diziyi tamamlar. Bu sıralama, kent ve kent çevresindeki arılıklara ilkbahardan yaz sonuna kadar uzanan, kırsal alanlara göre bazen daha düzenli bir kaynak akışı sağlayabilir. Belediyelerin park ve yol ağaçlandırmalarında bu türleri birlikte kullanması, kentlerde tozlayıcı böcekler için yıl boyu besin sağlanmasına katkı verir.

6. Melitopalinoloji: Japon Akasyası Katkısı Nasıl Anlaşılır?

Japon akasyası polenleri, polen analizinde baklagillere ait bir polen tipi olarak tanınabilir. Kentlerden ve kent çevresinden alınan yaz ballarında bu polen tipinin bulunması, Japon akasyası katkısını gösterebilir.

Türkiye'de balın sınıflandırılması Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği'ne göre yapılır. Bir balı tek bir bitkinin adıyla etiketlemek için akredite bir laboratuvarda polen analizi yaptırılması önerilir.

7. Arıcıya Pratik Not: Kentlerde ve Kent Çevresinde Arıcılık

Sık Sorulan Sorular

Japon akasyası ile akasya aynı ağaç mıdır?

Hayır. Halk arasında akasya denilen ağaç mayısta açan Robinia pseudoacacia'dır. Japon akasyası ise temmuz – ağustosta açan farklı bir ağaçtır.

Japon akasyası ne zaman çiçek açar?

Çoğunlukla temmuz ve ağustos aylarında, yaz ortasında açar.

Japon akasyası arı için değerli midir?

Evet. Yaz ortasının kıtlık döneminde açtığı için kentlerde ve kent çevresinde arılara nektar ve polen sağlar.

Japon akasyası balı var mıdır?

Türkiye'de geniş alanlar oluşturmadığı için tek çiçek Japon akasyası balı nadirdir. Çoğunlukla yaz karışık ballarına katkı verir.

Vetorax Akademi'den İlgili Okumalar

Mayısta açan ve ünlü akasya balını veren ağaç için Akasya Florası rehberimize göz atabilirsiniz. Yaz kıtlığının ardından kış hazırlığı için Bal Hasadı Sonrası Kışlık Besleme Takvimi yazımızı okuyun.