Akasya (Robinia pseudoacacia) Florası ve Arıcılık Analizi

Hızlı Bakış

1. Sistematik

Tür adı olan pseudoacacia, "yalancı akasya" anlamına gelir. Gerçek akasyalar (Acacia ve yakın cinsler) de baklagiller familyasındadır; ancak farklı bir alt gruba aittir ve çoğunlukla sıcak iklimlerde yetişir. Türkiye'de halk arasında akasya adıyla anılan ve arıcılık açısından önemli olan tür, Robinia pseudoacacia'dır.

2. Morfoloji

Yalancı akasya, 20–25 metreye kadar boylanabilen, hızlı büyüyen, yaprak döken bir ağaçtır. Kabuğu derin çatlaklıdır.

Ayırt edici özellikleri:

• Yapraklar: Tüysü bileşik yapıdadır; çok sayıda oval yaprakçıktan oluşur.
• Dikenler: Yaprak dibinde, kulakçıklardan dönüşmüş çift dikenler bulunur.
• Çiçekler: Beyaz, kuvvetli ve tatlı kokulu, baklagillere özgü kelebek biçimli çiçeklerdir. 10–20 cm uzunluğunda sarkık salkımlar halinde açar.
• Meyve: Yassı, kahverengi bir baklagildir ve kış boyunca dallarda kalabilir.

Kelebek biçimli çiçek yapısında nektar, çiçek tabanında birikir. Bal arısı, kanat ve kayık yaprakları aşağı bastırarak nektara ulaşır.

3. Yayılış ve Yetişme Ortamı

Yalancı akasyanın anavatanı Kuzey Amerika'dır. Avrupa'ya 17. yüzyılda getirilmiş ve hızlı büyümesi, kuraklığa dayanıklılığı ve kök sistemiyle toprağı tutması nedeniyle geniş ölçüde dikilmiştir. Baklagil olduğu için köklerindeki bakterilerle havadaki azotu bağlayabilir; bu da fakir topraklarda gelişmesini kolaylaştırır.

Türkiye'de yalancı akasya başlıca şu alanlarda yaygındır:

• Marmara ve Trakya: Yol ve demiryolu kenarlarında, şevlerde ve ağaçlandırma alanlarında.
• Karadeniz: Özellikle Batı Karadeniz'de ve sahil kesiminde.
• Kentler: Park, bahçe ve yol ağaçlandırmalarında.
• Erozyon kontrol sahaları: Toprağı tutma özelliği nedeniyle erozyon kontrol ve ağaçlandırma çalışmalarında kullanılmıştır.

Bölgenizdeki akasya alanlarını ve diğer arı bitkilerini Flora Haritası sayfasından inceleyebilirsiniz.

Yalancı akasya, bazı ülkelerde doğal ekosistemlere yayılan istilacı bir tür olarak da değerlendirilir. Kök sürgünleriyle hızla çoğalabilmesi ve azot bağlayarak toprağın besin dengesini değiştirmesi, yerli bitki topluluklarını etkileyebilir. Bu nedenle arıcılık açısından değerli olsa da yeni dikim kararlarının yerel orman ve çevre birimlerinin önerileri doğrultusunda verilmesi uygun olur.

4. Fizyoloji: Nektar Salgısı

Akasya, uygun koşullarda çok bol nektar salgılar. Ancak salgı ve toplama, hava koşullarına son derece bağlıdır:

• Sıcaklık: Nektar salgısı ve arı uçuşu sıcak günlerde artar. Serin ve bulutlu günlerde akım belirgin biçimde zayıflar.
• Yağış: Çiçeklenme döneminde yağan yağmur, arıların uçuşunu durdurur ve çiçeklerdeki nektarı seyreltir. Birkaç günlük yağışlı hava, kısa akımın önemli bir kısmının kaybına yol açabilir.
• Geç don: İlkbaharın geç donları, çiçek tomurcuklarına zarar vererek o yılın akımını büyük ölçüde azaltabilir.

Tek bir alandaki çiçeklenme süresi genellikle kısadır. Rakım farkı ise çiçeklenmenin farklı yüksekliklerde birkaç hafta arayla gerçekleşmesini sağlar.

5. Arı ve Koloni Açısından

Akasya akımı, uygun yıllarda güçlü kolonilerin kısa sürede önemli miktarda bal depolamasını sağlar. Ancak bu akımdan yararlanabilmek için kolonilerin akım başladığında güçlü olması gerekir. Akasya, ilkbaharın erken bir dönemine denk geldiğinden zayıf çıkan koloniler bu akımı genellikle kendi gelişimleri için kullanır.

Akasyanın polen değeri düşüktür. Çiçekler az polen üretir ve polen yükleri soluk renklidir. Bu nedenle koloninin akasya döneminde protein ihtiyacını çevredeki diğer bitkilerden (söğüt, meyve ağaçları, çayır bitkileri) karşılaması gerekir.

Akasya çiçeklenmesi, birçok bölgede oğul döneminin zirvesine denk gelir. Akım başladığında kolonide sıkışma oluşursa oğul eğilimi artabilir.

Akasya döneminde kovan içinde dikkat edilmesi gereken bir başka konu da nektar işleme kapasitesidir. Kısa sürede gelen yoğun nektar, koloninin onu işleyip olgunlaştırması için geniş petek yüzeyine ihtiyaç duyar. Ballık verilmeyen ya da geç verilen kolonilerde yavru alanına nektar depolanabilir; bu da ana arının yumurtlama alanını daraltır ve gelişimi yavaşlatır. Bu nedenle akım başlamadan birkaç gün önce ballık vermek, hem bal verimini hem de koloninin dengesini korumaya yardımcı olur.

6. Melitopalinoloji ve Bal

Akasya balı, Avrupa'da en çok tanınan tek çiçek ballarından biridir. Persano Oddo ve Piro (2004) tarafından derlenen tanımlamaya göre akasya balı:

• Çok açık renklidir; neredeyse su beyazı ile açık sarı arasında değişir.
• Kokusu ve tadı hafif, tatlı ve çiçeksidir.
• Akasya poleni balda düşük temsil edilen polen tipleri arasındadır.

Türkiye'de akasya balının etiketlenmesi için Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği çerçevesinde laboratuvar analizi yaptırılması önerilir.

7. Arıcıya Pratik Not

Sık Sorulan Sorular

Akasya balı neden donmuyor?

Akasya balında fruktoz oranı yüksek, glikoz oranı düşüktür. Kristalleşmeyi başlatan şeker glikoz olduğundan akasya balı uzun süre sıvı kalır.

Akasya akımı neden bazı yıllar çok zayıf?

Akasya akımı kısa sürer ve hava koşullarına çok bağlıdır. Çiçeklenme döneminde yağmur, soğuk hava ya da geç don, akımın büyük kısmının kaybına yol açabilir.

Akasya döneminde koloniye polen takviyesi gerekir mi?

Akasyanın polen değeri düşük olduğundan çevrede yeterli polen kaynağı yoksa koloninin polen stoku azalabilir. Yavru alanını ve polen stoklarını takip ederek karar vermek gerekir.

Akasya balı neden bu kadar açık renkli?

Balın rengi, nektarın bileşimi ve mineral içeriğiyle ilişkilidir. Akasya nektarı mineral açısından görece fakir olduğundan bal çok açık renkte kalır. Diğer çiçeklerin nektarı karıştıkça renk koyulaşabilir; bu nedenle renk, karışımın da bir göstergesi olabilir.

Vetorax Akademi'den İlgili Okumalar

• Ihlamur Florası ve Arıcılık Analizi
• Geven Florası ve Arıcılık Analizi
• Armut Florası ve Arıcılık Analizi